Yeni Dünyanın Dengesini Bozan Gelişmeler! Çok Kutuplu Düzen Nasıl Şekilleniyor?

Son dönemde altın fiyatlarında görülen keskin düşüş, ilk bakışta bu değerli metalin uzun vadeli perspektifini sorgulattığı izlenimini yaratıyor. Ancak Sprott Inc. yönetici ortağı ve piyasa analisti Paul Wong, durumun çok daha karmaşık olduğunu ifade ediyor.

Wong, güçlü doların kısa süreçte altın fiyatlarını olumsuz etkilediğini, ancak bu durumun aynı zamanda ülkelerin alternatif rezerv arayışına yönelmelerini de sağladığını vurguluyor. Yani, düşüşe yol açan unsur, aslında uzun vadeli yatırım senaryosunu da destekliyor.

HAZİRAN AYINDA 532 DOLARLIK DÜŞÜŞ

Wong'un altın piyasası ile ilgili aylık değerlendirmesine göre, spot altın haziran ayında ons başına 532,24 dolar değer kaybı yaşayarak yaklaşık yüzde 12 geriledi ve ayı 4 bin 8 dolarla kapattı. Böylece altın fiyatları patika boyunca dördüncü ayı da düşüşle tamamlamış oldu.

Haziran'daki düşüş, Ekim 2008'den bu yana en sert aylık gerileme olarak kayıtlara geçti. 30 Haziran'da tamamlanan çeyrek itibarıyla ise altının toplam kaybı 660,04 dolar seviyesine, yani yüzde 14,14’e ulaştı. Bu, Fed'in 2008'deki finansal krizin ardından gerçekleştirdiği ilk faiz artırım sürecine hazırlık yaptığı 2013’ün ikinci çeyreğinden bu yana en kötü çeyrek sonuçlarını gösteriyor. Wong’a göre, bu keskin düzeltme, yatırımcıların altınla ilgili beklentilerini aşırı bir kötümserliğe taşıdı.

SATIŞ DALGASINA DOLAR VE FAİZ BEKLENTİLERİ NEDEN OLDU

Haziran ayındaki altın satışlarının başlangıcı, ABD ile İran arasında İslamabad Mutabakat Zaptı’nın imzalanması ile ortaya çıktı. Bu anlaşma sonrası petrol fiyatları keskin bir şekilde gerilerken, dolar değer kazandı.

İkinci satış dalgası ise yeni Fed Başkanı Kevin Warsh’ın haziran ayındaki Federal Açık Piyasa Komitesi toplantısının ardından yaptığı açıklamalara piyasada şahin yorumlar yapılmasıyla gerçekleşti. Bu, Warsh’ın başkanlık sıfatıyla katıldığı ilk toplantıydı. Faiz artırımı beklentilerinin güçlenmesi kısa vadeli tahvil getirilerini yukarı doğru taşıdı ve dolar, bu ortamda daha fazla değerlendi. Wong, algoritmik işlem yapan fonların, doların yükselmesini ve kısa vadeli faizlerin artmasını altın için olumsuz bir gösterge olarak gördüğünü belirtiyor.

FONLARIN SATIŞLARI DÜŞÜŞÜ HIZLANDIRDI

Yatırım fonları, mart ile mayıs arasındaki dönemde yüksek kaldıraçlı pozisyonlarını kapatmak amacıyla altın satışı yaptı. Haziran ayında ise makroekonomik göstergelerin kötüleşmesi ve devletle bağlantılı kurumların altın alımlarını azaltması, satış baskısını artırdı. Wong’a göre, haziran ayındaki sert düşüşte emtia danışmanları, niceliksel işlem yapan yatırımcılar ve algoritmik fonlar başrolde oldu. Bu fonlar, pozisyonlarını ya azalttı ya da sınırlı miktarda kısa pozisyona geçti. Bununla birlikte, altın fiyatındaki düşüş, dolardaki ve federal fon faizindeki gerçek hareketten oldukça daha fazla boyutlarda gerçekleşti.

Wong'u yorumuna göre, bu durumun güçlü dolar ve yüksek faiz kombinasyonunun potansiyel olumsuz etkilerinin fiyatlara önemli ölçüde yansıdığı gözler önüne seriliyor.

ALTIN AŞIRI SATIM ALANINA GİRDİ

2026’nın ilk yarısındaki altın performansı, geçmişte yatırımcı duygusunun aşırı negatifleştiği dönemlerle benzerlik gösteriyor.

Altın, haziran ayında Ekim 2023'ten bu yana ilk defa 200 günlük hareketli ortalamasının altına indi. Wong’a göre, fiyatlar şu anda aşırı satım seviyelerine ulaşmış durumda. Geçmiş 10 yıl içinde, altın fiyatı 200 günlük hareketli ortalaması yüzde 90 seviyesine gerilediğinde genellikle destek buldu. Son düşüşle birlikte, zirveden kayıp yüzde 26’ya ulaştı. Bu oran, 2016’daki en düşük seviyelerden bu yana görülen en büyük düzeltmeyi işaret ediyor. Bu süre zarfında ABD Dolar Endeksi yılbaşından bu yana yüzde 2,91 artış gösterdi. ABD’nin iki yıllık tahvil faizi ise 70 baz puan yükseldi.

Yılın başında vadeli işlemler piyasası, 2026’nın geri kalanında 2,3 faiz indirimi bekliyordu, ancak şu anki görüş, 1,5 faiz artırımına dönüşmüş durumda.

FED'İN EN BÜYÜK SORUSU: WARSH ŞAHİN Mİ, PRAGMATİK Mİ?

Wong’a göre, piyasaların önünde duran başlıca konulardan biri, Fed içindeki politik çelişkidir. Yatırımcılar, yeni Fed Başkanı Kevin Warsh’ın enflasyonla mücadeleye mi odaklanacağını, yoksa düşük faiz talep eden siyasi ve piyasa baskılarına mı uyum sağlayacağını anlamaya çalışıyor.

Warsh, kendisinden beklenenden daha dayanıklı bir ekonomik tabloyla karşılaştı. İş gücü piyasası güçlü, ekonomik büyüme sürdürülebilir, varlık fiyatları yüksek ve enflasyon, Fed’in yüzde 2 hedefine belirgin şekilde yükseklik gösteriyor.

Diğer yandan Başkan Trump, faizlerin indirilmesi gerektiğini sıkça vurguladı.

Bu koşullarda, açık bir gerilim var. Ekonomik veriler sıkı para politikasını işaret ederken siyasi beklentiler, daha düşük faiz taleplerini ön plana çıkarıyor.

ENFLASYON HENÜZ KAYBOLMUŞ DEĞİL

Wong’a göre, Warsh’ın karşısındaki temel mesele, enflasyonun aslında hiç kaybolmamış olmasıdır.

Ekonomi yavaşlama belirtileri göstermeden yüksek açık iş gücü sağlamaya devam ediyor. İstihdam artışı, beklentilerin üzerinde ilerlerken, tüketici harcamaları güçlü bir seyir izliyor, imalat ve hizmet sektörlerindeki büyüme sürüyor. Ancak enflasyon hala ısrarcı bir görünüm sergiliyor. Çekirdek kişisel tüketim harcamaları enflasyon oranı yüzde 3,3 ile yüzde 3,4 civarındayken, manşet tüketici enflasyonu yüzde 4’ü tehdit ediyor. Hizmet enflasyonunu dizginlemek ise hâlâ kolay değil.

Wong, ayrıca yapay zekâ yatırımlarının yeni enflasyon baskılarına neden olduğunu ifade etti. Artan bileşen maliyetleri ve bellek sıkışıklığı, tüketici fiyatlarına yansımaya başladı. Açıkça, yatırımcıların büyük kısmı, enflasyonun politika yapıcıların öngördüğünden daha kalıcı olabileceği görüşünü taşıyor.

PİYASALAR HÂLÂ “FED GÜVENCESİNE” İNANIYOR

Yüksek enflasyona rağmen, hâlâ bazı yatırımcılar Warsh’ın para politikasında gerçekten şahin bir tutum alıp almayacağı konusunda kuşkular besliyor. Piyasalarda, ciddi bir varlık fiyatı düşüşünün Fed’i nihayetinde faiz indirmeye zorlayacağı düşüncesi olan “Fed güvencesi” anlayışı güçlü bir şekilde varlığını sürdürüyor.

Trump yönetiminin tercih ettiği senaryo oldukça net: daha düşük faizler, güçlü büyüme, artan hisse senetleri ve süregelen yatırımlar. Ancak mevcut ekonomik tablo, gevşek para politikasını açıkça desteklemiyor. Dolayısıyla Warsh, siyasi baskılarla ekonomik gerçekler arasında sıkışmış durumda. Fed’in bağımsızlığını muhafaza etmesi, yakın dönemdeki en zorlu meselelerden biri olabilir. Wong’a göre, bu gerilim, enflasyon, siyaset ve merkez bankası güvenilirliği arasındaki ilişki, tarihsel olarak altını destekleyen bir çevre oluşturuyor.

DOLAR GÜÇLÜ AMA SİSTEMDEKİ AĞIRLIĞI YAVAŞÇA AZALIYOR

Wong, ABD dolarının uzun vadede zayıflayacağı kanaatinde. Bu düşüş yalnızca döviz kuru üzerinden değil, birçok faktörden kaynaklanıyor.

Sprott’a göre, doların satın alma gücü ve global para sisteminde değer saklama aracı olarak üstlendiği rol yavaş yavaş aşınıyor. Yüksek bütçe açıkları, büyüyen borç yükleri, sürekli parasal genişleme, merkez bankalarının altın alımlarındaki artış ve jeopolitik dağılma, dolar merkezli sistemin zamanla zayıflamakta olduğu anlamına geliyor.

Yine de dolar, zaman zaman ciddi yükselişler göstermeye devam ediyor. Bu dönemlerde, emtialar, değerli metaller, gelişmekte olan pazarlar ve diğer yüksek riskli varlıklar baskı altında kalabiliyor. Uzun vadede altın bir yükseliş trendinde olsa dahi, gümüş, bakır, petrol ve diğer ekonomik varlıklar sert düzeltmelere maruz kalabiliyor. Yani, zayıflamış bir para sistemi doları güçlü bir biçimde değerlenmesini engellemiyor.

DOLAR KÜRESEL SİSTEM İÇİN HÂLÂ VAZGEÇİLMEZ

Wong, bu görünür çelişkiyi anlayabilmek için iki farklı eğilimi ayırmak gerektiğini savunuyor. Dolar, küresel finansal işlemlerin gerçekleştirilmesinde yapısal olarak vazgeçilmez olmaya devam ediyor. Ancak uzun sürede rezerv para rolü giderek zayıflıyor. Diğer bir deyişle, dolar uzun vadede değer kaybederken, aynı zamanda yıllarca sürebilecek dönemlerde güçlü de olabiliyor. Her büyük dolar yükselişi, dünya genelinde yeni bir ekonomik baskı oluşturuyor.

Güçlü dolar, yabancı borçluların borç ödemelerinin maliyetlerini artırıyor, küresel likiditeyi daraltıyor, finansman giderlerini yükseltiyor ve yatırımcıları kaldıraçlı pozisyonlarını kapatmaya itiyor. Bunun yanında, merkez bankalarını rezerv çeşitlendirmeye yönlendiriyor. Ülkeler, ABD’nin politikalarının etkileyebileceği ve yaptırım olarak kullanılabileceği finansal sistem üzerindeki bağımlılıklarını azaltma arayışında. Çin’in CIPS gibi alternatif ödeme sistemlerini artırması bu çabaların bir parçasıdır. Birçok ülke aynı zamanda, bölgesel ticaret anlaşmalarını ve farklı rezerv çeşitliliği stratejilerini dikkatlice değerlendiriyor.

ALTIN, BLOKLAR ARASINDA TARAFSIZ BİR REZERV OLABİLİR

Wong’a göre, altın, yeni çok kutuplu dünya için bir rezerv varlığı olarak yeni bir rol üstleniyor. Doların güçlenmesi, ülkelerin alternatif arayışlarını artırma eğiliminde oluyor.

Ancak beklenen sonuç, doların yerini tek bir rezerv para birimi alması değil. Daha makul senaryo, rezerv sisteminin zaman içinde çeşitlenip çok kutuplu hale gelmesidir.

Dolar, rezervlerde ve küresel finansmanda hâlâ baskın olmayı sürdürebilir. Ancak diğer para birimleri ticarette daha fazla rol üstlenebilir, bölgesel para birimleri önem kazanabilir ve altın, rekabet halindeki ekonomik bloklar arasında tarafsız bir rezerv varlığı olarak konumlanabilir. Rezerv yöneticileri dolardan tamamen çıkmayı hedeflemiyor. Hâlâ dolara ihtiyaç duyuyorlar, fakat ellerinde daha az miktarda dolar bulundurmaya niyetliler.

ALTININ EN BÜYÜK AVANTAJI: BİR ÜLKEYE BAĞLI DEĞİL

Altın, bu yeni düzende farklı bir konuma sahip. Egemen para birimlerinin tersine, herhangi bir ülkeye veya siyasi sisteme bağlanmıyor. Devlet tahvilleri gibi karşı taraf riskleri taşımıyor. Yurt içinde tutulduğu sürece, banka mevduatları gibi dondurulması ya da yaptırımlardan etkilenmesi de kolay değil. Jeopolitik gerginlikler arttıkça ve rezerv çeşitlendirmesi hız kazandıkça, merkez bankaları altını daha stratejik bir varlık olarak değerlendirmeye başladı. Altın artık yalnızca enflasyondan korunma aracı olmanın ötesine geçerek, finansal güvence, rezerv varlığı ve gelecekte potansiyel bir para teminatı işlevi görebilecek bir araç haline dönüşüyor.

ALTININ REZERVLERDEKİ PAYI YÜZDE 34’E KADAR YÜKSELDİ

Wong'un aktardığı IMF verilere göre, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali öncesi dönemde altının küresel rezervlerdeki ortalama payı, 2000 yılından itibaren yaklaşık yüzde 12 seviyesindeydi. Rusya’nın döviz rezervlerinin dondurulması ve küresel para birimleri ile devlet tahvillerinin değer kaybı endişeleri, altın talebini artırdı. Altının dünya rezervlerindeki payı son dönemde yaklaşık yüzde 34 seviyesine yükselmiş durumda. Çeyrek sonunda ise yüzde 27 olarak kaydedildi. Wong’a göre, altının stratejik bir rezerv varlığı olarak geri dönüşünü destekleyen uzun vadeli eğilim hâlâ güçlü bir grafik çiziyor.

KRİZ DÖNEMLERİNDE ALTIN NEDEN DÜŞÜYOR?

Altın genellikle kriz dönemlerinde bir güvenli liman olarak nitelendirilir. Ancak finansman ve likidite sıkışıklığı yaşandığında fiyatlar her zaman yükselmiyor. Wong’a göre bunun ardında yatan sebep son derece basit: Yatırımcılar kriz anlarında dolara olan talebi artırıyor.

Piyasa katılımcıları, dolara ulaşabilmek amacıyla en likit varlıklarını elden çıkarmakta. Altın, dünyanın en likit ve talep gören rezerv varlıklarından biri olduğundan, nakit yaratma aracı olarak kullanılmaktadır. Bu durum, 2008 finansal krizinde ve Mart 2020'de yaşanan pandemi döneminde gözlemlenmiştir. Gelecekte yaşanabilecek dolar sıkışıklıklarında benzer durumların yaşanma olasılığı da mevcuttur.

Wong, bunun altının başarısız olduğu anlamına gelmediğini; tam aksine, altının bu gibi dönemlerde rezerv işlevini yerine getirdiğini vurguluyor.

KISA VADEDE ALTININ YÖNÜ DOLAR TARAFINDAN BELİRLENİYOR

Altın, uzun vadede rezerv varlığı olarak değer kazanırken, kısa vadeli fiyat dinamiklerinde dolara bağlı kalmaya devam ediyor. Uzun dönem içerisinde altın ve dolar farklı sebeplerden aynı anda değerlendirilebilir. Altın, tarafsız rezerv ve değer saklama aracı talebinden faydalanarak değer kazanabilirken, dolar, küresel finans sistemindeki merkezi rolü sayesinde güçlenebilir.

Ancak kısa vadeli hareketlerde, altın ile ABD Dolar Endeksi arasında genellikle ters bir ilişki barındırıyor. Doların güçlendiği dönemler, altın fiyatlarında geçici düzeltmelere veya yatay hareketlenmelere neden olabiliyor.

Wong’a göre, altının uzun vadeli parasal değer kazanımı ile kısa vadeli dolar duyarlılığı arasındaki farkı kavramak, piyasalardaki dalgalılığı doğru değerlendirmenin kritik bir unsuru. Doların küresel hâkimiyeti uzun vadede azalırken, yine de para birimi güçlü kalabilir. Aynı şekilde, altın, uzun vadeli yükseliş trendini devam ettirirken sert düşüşlerle de karşılaşabilir.

Dolar yükselişleri, daralmış likidite, emtia fiyatlarının düşmesi ve altındaki düzeltmeler kısa vadeli döngüyü belirliyor. Uzun vadeli eğilim ise rezerv çeşitlendirmesi, merkez bankalarının altın alımları, alternatif ödeme sistemleri ve doların küresel rezervlerdeki payının aşamalı olarak gerilemesi ekseninde şekilleniyor.

Wong’a göre, bu iki eğilim aslında birbirine zıt değil. Her dolar yükselişi, ülkelerin rezervlerini çeşitlendirme isteğini arttırıyor. Her çeşitlendirme adımının da altının küresel para sistemindeki uzun vadeli rolünü güçlendirmesi bekleniyor.